Korte vragen, korte antwoorden.

In Nederland leven ongeveer 360 soorten bijen. De honingbij is er maar één van, en wordt door imkers gehouden. De andere soorten zijn wilde bijen. Ze maken geen honing, maar zijn uitstekende bestuivers. Veel wilde bijen zijn gespecialiseerd in één plantenfamilie. Meer dan de helft staat op de Rode Lijst.

Op het platteland hebben wilde bijen het zwaar door bestrijdingsmiddelen, monoculturen en verdwenen nestplekken. In de stad wordt minder gespoten en is er meer variatie. Daardoor groeit het aantal wilde bijensoorten in Amsterdam, terwijl het buiten de stad achteruitgaat. De bij is een vluchteling geworden: een RefuBee.

Veel wilde bijen vliegen maar 100 tot 300 meter van hun nest. Voedsel en nestplek moeten dus dicht bij elkaar liggen. Daarom werkt RefuBees met kleine plekken verspreid door de stad, in plaats van één groot natuurgebied.

In Amsterdam zijn 104 soorten wilde bijen waargenomen. We hebben de stad daarom verdeeld in 104 zones: elke zone krijgt een eigen bij met haar eigen planten. Zo helpen we niet allemaal een beetje, maar elke soort gericht.

Een BeeTotem is een sculptuur van 2,8 meter hoog, 3D-geprint van gerecycled plastic. Hij heeft vijf bakken met planten voor één bijensoort en een vergrote 3D-print van die bij in de top. Ernaast staat een bijenhotel, boven of onder de grond, afgestemd op hoe die bij nestelt.

In de kern van de totem verwerken wormen keukenresten van gastgezinnen tot compost. Die voedt de planten. Mogelijk worden stuifmeel en nectar daardoor voedzamer, en zenden de bloemen sterkere geursignalen uit.

Een soort Tamagotchi voor de totem. Een script gekoppeld aan het lokale weerstation laat zien hoeveel water en voeding de planten en wormen nog hebben. Gastgezinnen melden met één tik dat ze water of keukenresten hebben gegeven.

Een bijenhotel is een nestplek. Een totem is ook een ontmoetingsplek: bewoners zorgen er samen voor, met kleine rituelen. Totems worden al duizenden jaren gebruikt om een groep te verbinden. Zo wordt zorg voor de bij iets van de hele buurt.

Vul je postcode in op de adopteerpagina. Je ziet welke bij bij jouw buurt hoort en welke bloemen zij nodig heeft, met winkels waar je ze biologisch koopt. Daarna kun je haar adopteren en blijf je op de hoogte.

Gastgezinnen geven de wormen in de totem keukenresten, houden de planten nat en vertellen buren erover. Ze tekenen een eenvoudig convenant.

Voorlopig niet. De eerste totems in Amsterdam kwamen er via burgerinitiatieven, zoals Oost Begroot in Betondorp. Daarmee stopt het, en wij kunnen buurten niet helpen om geld op te halen. We zoeken financiering via landelijke subsidies. Wat je wel kunt doen: adopteer de bij van je buurt of teken het bijenconvenant.

Mail ons op info@refubees.org. Vragen die vaak terugkomen, zetten we op deze pagina.

RefuBees is een langlopend kunst- en onderzoeksproject van kunstenaar en onderzoeker Hans Kalliwoda, uitgevoerd door Blindpainters Foundation, met een netwerk van ecologen, botanici en bewoners.

RefuBees begon in 2012. Het is een prototype en een langlopende casestudy: elke totem wordt gevolgd, en wat werkt nemen we mee naar de volgende.